Đi tìm ngôi nhà gỗ Việt hiện đại

Đi tìm ngôi nhà gỗ Việt hiện đại

Bài: Trần Văn Châu – CEO Kelly-Moore Vietnam – Hình: Họa Sĩ Bội Trân & KTS Trần Văn Định

 

Ngày 02/12/2017 vừa qua, một buổi hội thảo và tọa đàm với chủ đề “Ứng dụng Gỗ trong Kiến Trúc & Xây Dựng” được tổ chức tại trụ sở của Công Ty Cổ Phần Tân Vĩnh Cửu (TAVICO) qua sự kết hợp của 3 đơn vị: TAVICO, HAWA (Hội Mỹ Nghệ & Chế Biến Gỗ Tp. HCM) và nhóm TAYTA. Sự kiện đã quy tụ hơn 100 khách mời tham dự.

Ông Kanzo Itani, diễn giả người Nhật đã mở đầu qua phần trình bày về sự phát triển của ngành gỗ tại Nhật cũng như giới thiệu trữ lượng gỗ đang được khai thác từ những cánh rừng bát ngát đã được trồng sau đệ nhị thế chiến.

Tiếp theo là bài thuyết trình của ông Guy Creemers, chuyên gia ngành gỗ đến từ Thụy Điển. Mr. Creemers đã phát họa lên một bức tranh về cách xây dựng nhà gỗ tại Âu Châu từ khung nhà, tường, vách, cửa cho đến sàn, … và về công nghệ Glulam. Điều thú vị mà ông còn để lại trong mỗi cử tọa khi ông cho rằng “Gỗ là sản phẩm còn sự sống và nó cần được chăm sóc, nâng niu”.

KTS Nghiêm Đình Toàn thuộc Công Ty A21 Studio thì biểu đạt hành trình tạo dấu ấn của công ty qua từng công trình được thiết kế và ứng dụng gỗ như: GEM Center, The Chapel, LAM Cafe, L-Resort, …

Trước khi chia sẻ nội dung của buổi tọa đàm, chúng tôi muốn nêu lên đây một vài điểm về xu hướng sử dụng gỗ hiện nay trên thế giới.

Trong những năm qua, xu hướng sử dụng gỗ ngày càng tăng. Theo các nguồn từ CNN & Bloomberg,… thì dự án nhà gỗ 34 tầng đang được xây dựng tại Stockholm/Thụy Điển cũng như mới đây, công ty PLP Architecture vừa trình làng bảng thiết kế về dự án nhà gỗ 100 tầng tại London, …Tại Việt Nam, ngành xuất khẩu đồ gỗ đang cán mức 7 tỷ USD cho năm 2017 và dự kiến sẽ chạm đến những con số 10, 20 tỷ USD trong những năm sắp tới.

Tại Hoa Kỳ, việc chuộng dùng đồ gỗ đã kéo theo đà tăng trưởng đáng kể cho sơn & chất tô phủ cho gỗ. Theo thống kê của Cheemark, doanh số từ 3.1 tỷ USD của năm 2013 sẽ lên 3.6 tỷ USD: 2018, 4.2 tỷ USD: 2023 và 4.9 tỷ USD: 2028.

Theo thiển ý của chúng tôi, nó bắt nguồn từ hai nguyên nhân: 1) Ý thức về môi trường trước sự biến đổi khí hậu. 2) Trong đời sống hằng ngày con người phải tiếp cận với các sản phẩm của công nghệ 3.0, 4.0. Do đó, người ta đang có khuynh hướng sống chậm, trở về nguồn, gần với thiên nhiên để tìm lại sự cân bằng nên việc sử dụng nhiều gỗ trong  nhà ở ngày càng phổ biến.

Có cùng quan điểm trên nên ông Võ Quang Hà/TGĐ TAVICO đã khởi sự tổ chức Hội Chợ Đồ Gỗ tại TAVICO từ 01/12/2017 – 15/02/2018 cũng như liên kết với nhóm TAYTA do ông Cao Xuân Hải chủ xướng để cùng nhau lên kế hoạch thiết kế, xây dựng và phát triển nhà gỗ. Hiện nay, nhóm TAYTA đang nhận được sự hỗ trợ và hợp tác từ nhiều phía qua các chuyên gia, đối tác và bạn bè từ Nhật Bản, EU và Mỹ để từng bước đưa ra giải pháp nhà gỗ Bungalow và hy vọng đầu năm 2018, vài mẫu nhà gỗ sẽ ra mắt khách hàng.

Nhà gỗ Nhật

Bước vào buổi tọa đàm, ông Võ Quang Hà sơ lược sự hình thành và phát triển của TAVICO qua việc phân phối gỗ Tây cho các nhà máy sản xuất đồ gỗ. Cũng từ đó, ông Hà có ý nghĩ mang gỗ Tây đến cho người Việt ?, Thế là ông hạ quyết tâm thực hiện.

Bà Nguyễn Thanh Hà, chủ đầu tư khu Resort Tam Hà tại Đà Lạt đặt vấn đề: “liệu căn nhà xây dựng bằng gỗ có đầy đủ tiện nghi, có đạt tiêu chuẩn an toàn và bền vững không? Có nhanh phai màu như chúng ta thường thấy không? Đặc biệt là giá thành có hợp lý để cạnh tranh như nhà xây theo phương pháp truyền thống không? Rồi vấn đề bảo trì và sửa chữa sau này. Đây là những câu hỏi mà rất nhiều người quan tâm và chúng tôi sẽ lần lượt trình bày trong những phần sau.

KTS Trần Văn Định, một người đã từng sống và làm việc gần 10 năm tại Nhật đã chia sẻ  về sự hình thành việc xây dựng nhà gỗ Nhật và nhà gỗ Việt như sau:

“Tương tự Trung Hoa và Nhật Bản, Việt Nam đã từng có một nền kiến trúc gỗ phát triển rực rỡ trong lịch sử với những đặc trưng riêng. Kiến trúc cổ, cả cung đình và dân gian Việt Nam luôn lấy gỗ làm vật liệu xây dựng cơ bản và tạo nét riêng cho nền kiến trúc của mình.

Công trình kiến trúc hay những ngôi nhà được xây dựng chủ yếu theo hệ kết cấu khung sườn gỗ, mộng và lỗ mộng (không dùng đinh), vĩ kèo gỗ đòn tay, rui mè, đòn vong, cột kê tán (không móng, cừ…) tùy theo điều kiện địa lý mà có thể nhà kết cấu nâng sàn, nửa nhà sàn nửa nền đất, hay trên nền đất, nhưng không có lầu hay nhiều tầng như ở các nước khác. Hệ thống xương chính của ngôi nhà thường làm bằng gỗ được ăn mộng với nhau một cách chắc chắn với loại mộng én, hay mộng đuôi cá.

Tuy nhiên, trong quá trình phát triển, Việt Nam lại không giống Nhật Bản. Trong khi người Nhật biết tiếp biến để phát huy lối kiến trúc truyền thống đã có từ xưa là vẫn dựa vào vật liệu gỗ để phát triển và xây dựng nhà ở (hơn 80%) theo phong cách hiện đại, đầy đủ tiện nghi nhưng thân thiện với môi trường thì Việt Nam lại rẻ ngã theo phong cách tây làm mai một đi kiến trúc nhà rường. Ngày nay, ngôi nhà Việt ngày càng nhiều bê tông cốt thép, nhiều tầng, vững chắc nhưng nặng nề đã dần đẩy con người ra xa thiên nhiên,…”

KTS Nguyễn Chánh Phương - TGĐ công ty Danh Mộc và cũng là P. CT kiêm tổng thư ký HAWA đã diễn đạt một trải nghiệm thú vị về công trình GEM Center. Ông cho rằng: sự thành công này là việc kết hợp hoàn mỹ giữa chủ đầu tư, KTS/NTK và một sự nỗ lực vượt bực của nhà thầu Danh Mộc. Qua đó, nó đã để lại bao kỷ niệm và dấu ấn đáng nhớ, bởi vào thời điểm đó nhà máy của Danh Mộc chỉ có 5000 m2 với 100 cán bộ CNV.

Theo KTS Phương, rút ra từ bài học của GEM Center đã đúc kết ra ba yếu tố chính như sau: 1) Áp dụng công nghệ thông tin giúp chủ đầu tư, các KTS/NTK và nhà thầu dễ dàng trao đổi công việc. 2) Ứng dụng công nghệ CNC để rút ngắn thời gian sản xuất và thi công. Cùng với đó lại có được độ chính xác chuẩn mực. 3) Khả năng sản xuất và tổ chức quản lý các đơn vị gia công. Đây là yếu tố hết sức quan trọng trong việc liên kết giữa các đơn vị cung ứng nguyên vật liệu và các đơn vị sản xuất và gia công.  Điều này không đơn giản có được mà nó cần trải qua một qua trình hợp tác lâu dài.

Trước lúc tìm hiểu về nhà gỗ hiện đại, phương pháp thi công, chúng tôi mời độc giả cùng nhìn lại cách xây dựng nhà cửa của ông cha ta. Để có được một số hiểu biết căn bản, chúng tôi đã liên lạc với Họa Sĩ Bội Trân, bà đã có hơn 20 kinh nghiệm xây dựng nhà rường Huế. Cùng với đó, chúng tôi đã đến thăm xưởng mộc của Trung tâm từ thiện nhân đạo Làng Tre tại Xuân Quế, Cẩm Mỹ, Đồng Nai để được gặp thầy chủ trì cũng như tiếp chuyện với những người làm ra nhà gỗ Bắc, Trung và Nam.

Gallery Bội Trân - Nhà rường và khu vườn trên đồi Thiên An

Do ảnh hưởng của Trung Quốc, nhà gỗ ở Bắc Bộ đã phát triển từ thời các đời vua nhà Lý, tiền Lê, Trần và được gọi là nhà kẻ truyền. Sau này, dưới triều Nguyễn kinh đô được dời vào Huế và vì nhu cầu làm cung điện, nhà ở cho hoàng thân, quốc thích, … nên Vua Chúa nhà Nguyễn đã mời gọi tất cả nghệ nhân đến Huế để thực hiện. Sau này, việc mở mang bờ cõi về phía Nam lại hình thành nhà rường Nam bộ.

Ai đã một lần đến tham quan BỘI TRÂN Gallery trên đồi Thiên An, mang theo một chút thời gian để dạo quanh khu vườn khi nắng chiều còn vương vấn trên hàng cây xanh rợp bóng hay đến muộn lúc đêm về nhưng lại được dịp có trăng lên để ngắm trước khi bước vào từng căn phòng để thưởng lãm một rừng tranh trong những ngồi nhà rường do chính chủ nhân kiến tác. Rồi lại được chủ nhân mời dùng cơm mới cảm nghiệm được một chân trời của Huế Xưa.

Theo lời của Họa Sĩ Bội Trần: “Muốn xây một căn nhà rường (cột) cần phải có các yếu tố sau đây: Có một khu đất rộng. Chọn vị trí đặt căn nhà. Phát họa một không gian mở, vườn tược, ao hồ… Tuyển lựa một đội ngũ thi công chuyên nghiệp. Nếu mua được một căn nhà cổ thì cần phải có thợ thật giỏi để phục chế. Còn tự mua gỗ về làm từ đầu thì cần có một năm để hoàn thành việc cưa xẻ, phơi, ngâm gỗ. Tất cả các bộ phận và cấu kiện của một căn nhà rường đều phải được thực hiện tại công xưởng. Xong đâu đó mới đem nó đến nền nhà đã làm sẵn lắp ráp vào. Thời gian lắp ráp khoảng một tháng, nhưng phần lâu là công đoạn hoàn thiện như xây tường, trang trí nội thất, … và như vậy khi làm cần có cả thợ mộc lẫn thợ nề. Khi người thợ mộc ra cù, ra cột, kèo kế đến là đòn tay rồi mới bắt tay vào việc chạm trổ,… cùng các công đoạn khác như liên ba, thành vọng, đông phòng, tây phòng… Một điểm cần lưu ý về nhà rường Huế là nếu biết chọn gỗ tốt và biết cách ngâm tẩm, bảo quản chống mối mọt thì nó sẽ bền vững qua hàng trăm năm như nhiều căn nhà rường tại Huế vẫn còn hiện hữu. Đặc biệt là khi di dời nhà rường đi nơi khác nó vẫn còn nguyên vẹn, khác với nhà xây Bêtông là khi thay đổi hay di dời thì phải đập phá.

 

Ngày nay, việc xây dựng nhà cửa có nhiều phương pháp: truyền thống là xây tại chỗ, bán tiền chế/làm trước một ít (semi-modular), tiền chế (full modular/Prefab hay prefabricated modular).

Prefab, Tasmanian, Úc

Sau đây là sự tổng hợp của KTS Trần Văn Định về cách xây dựng nhà gỗ Nhật. “Năm 1986, sau khi Nhật Bản đưa ra tiêu chuẩn làm nhà với khung gỗ kết hợp cùng các cấu kiện được liên kết bằng thép Kanamono đã làm thay đổi rất lớn diện mạo xây dựng nhà ở từ khâu thiết kế cho đến kỹ  thuật thi công. Và như thế, nhà gỗ Nhật Bản đã được tiêu chuẩn hóa bằng hệ thống module, quy cách chọn nguyên vật liệu. Hơn 98% các cấu kiện của ngôi nhà được sản xuất trước tại nhà máy đã nâng cao tính hợp lý hóa của công việc trước khi đưa vào công trình xây dựng, thời gian thi công được rút ngắn nhờ tiêu chuẩn hóa nguyên tắc thiết kế và thi công. Từ đó, nó xuất hiện một loại hình công nghiệp gia công cấu tạo vật liệu cho nhà ở. Khắp đất nước Nhật, nhiều nhà máy được xây dựng, cùng với đó là quá trình cơ giới hóa bằng công nghệ đã tạo cho Nhật Bản có khả năng nâng cao kỹ thuật sản xuất vật liệu (như gỗ công nghiệp được uốn ghép với công nghệ Glulam, CNC cũng được ứng dụng rộng rãi với độ chính xác hoàn hảo). Qua đó, nó đã nâng cao hiệu xuất làm việc và năng xuất thi công. Nó đảm bảo chất lượng và tính  đồng nhất và cho ra sản phẩm ngày càng tinh xảo.

Ngoài ra, với phương pháp xây dựng prefab này lại giúp việc bảo tồn tài nguyên, năng lượng, không gây ô nhiễm môi trường, giảm thấm dột, ẩm mốc, hạn chế mối mọt, đảm bảo vệ sinh, an toàn lao động, loại bỏ các thao tác thi công nặng nề. Vấn đề đào tạo cũng trở nên đơn giản, giúp chuyên môn hóa. Do đó, một người có thể đảm nhận nhiều công việc để cải thiện thu nhập.”

Nhìn lại Việt Nam, hiện nay đất nước đang từng bước phát triển. Khắp nơi các công trình xây dựng ngày càng quy mô, nhu cầu nhà ở ngày càng nhiều nên KTS Định tâm sự với chúng tôi: “Bản thân em, sau gần 10 năm học tập và làm việc tại Nhật, có thời gian khá dài thiết kế và xây dựng nhà ở tại xứ sở hoa anh đào nên từ ngày về lại Việt Nam, em rất  trăn trở, và đang hướng tới mô hình xây dựng những căn nhà gỗ theo công nghệ Nhật cho người Việt, bởi xét từ nhiều mặt Nhật Bản và Việt Nam có rất nhiều điểm chung và tương đồng từ dân số, địa lý cho đến văn hóa, tập quán, ...”

Vậy là hai trong số bốn câu hỏi của Bà Thanh Hà đã được giải đáp, duy chỉ còn việc màu sắc và giá thành: Về màu sắc và độ bền màu cho các sản phẩm gỗ ngoại thất để chống UV và ngăn thấm nước vào gỗ luôn là vấn nạn, nhưng từ ba năm qua chúng tôi đã tìm kiếm, pha trộn và đặc chế ra rất nhiều loại Stain (nhuộm) và Paint (sơn) gốc nước như là một giải pháp cho nhà gỗ, resort sử dụng nhiều gỗ. Chúng tôi có cả một hệ thống với nhiều dòng Stain/Paint thật trong suốt (clear) để khi phủ lên gỗ mà vẫn thấy được vân gỗ đến 98% hay có loại 80%, 70% và 60%, … còn bền màu thì chúng tôi có nhiều dòng và bảo đảm từ 2, 3 và 5 năm. Xin chia sẻ với độc giả về công trình Café Centre tại Rạch Giá của Tập đoàn Phú Cường do TranDuc Homes thực hiện đã vào mùa thứ ba mưa nắng mà màu sắc vẫn còn y nguyên  như hồi mới làm 2015.

Coffee Centre, Khu đô thị Phú Cường, Rạch Giá được tô phủ sơn gỗ của Paint & More

Về giá thành: Từ nhiều năm qua kể từ ngày chúng tôi tiếp cận với các công ty thành viên của HAWA, đồng hành cùng TranDuc Homes, AA hay TTT, … trong việc cung cấp các dòng sơn để bảo vệ cho gỗ ngoài trời đã làm cho chúng tôi quan tâm nhiều về những công việc liên quan đến gỗ nên mỗi khi có dịp về lại Mỹ công tác, chúng tôi luôn tìm cách tiếp cận các nguồn thông tin về kiến trúc, xây dựng và giá thành của nhà gỗ trên thị trường Mỹ và được biết mức giá trung bình là từ $2000 – 3000/m2. Nay lại được KTS Định cung cấp thông tin: “Ví dụ một căn nhà gỗ 100m2 có 2 tầng tại Nhật với diện tích xây dựng khoảng 100 m2 và diện tích đất 150m2 có giá từ $250 tới 340 chục ngàn USD”.

Khi tìm hiểu trên mạng Internet qua các diễn đàn về nhà gỗ hay nhà Bêtông thì chúng tôi thấy có hai luồng tư duy Pro & Con. Để dung hòa việc xây nhà nhiều gỗ, ít Bêtông hay ngược lại, chúng tôi xin giới thiệu đến độc giả căn nhà tại Úc được xây dựng theo phương pháp Semi-Modular và là một sự tổng hợp từ nhiều nguồn nguyên vật liệu như Bêtông đúc sẵn, Thép, Gỗ, Kính, … để chúng ta cùng tham khảo, cùng tìm kiếm, góp nhặt tinh hoa của người mà sáng tạo ra một vài loại nhà cho phù hợp văn hóa, sở thích và môi trường, hợp với bản sắc dân tộc Việt. Không bị ảnh hưởng như lúc bị Pháp đô hộ nên nhà Việt Nam trong thế kỷ XIX và XX luôn có phong cách rất tây là nhiều Bêtông như nhà ở Pháp, bởi Pháp không có nhiều rừng như Mỹ để lấy gỗ xây nhà kiểu như người ta làm nhà trong cuốn phim Little House on the Prairie tạm dịch “Căn nhà nhỏ (bằng cây) trên thảo nguyên”. Tại Tây Âu như Anh, Đức, Ý hay miền Đông Hoa kỳ thì không bị động đất như ở Nhật hay California nên người ta lại có khuynh hướng ưa thích xây nhà bằng Gạch kiểu Nhà Thờ Đức Bà ở Saigon.

 

 

 


Bài viết khác